ciasteczkaWażne: Pozostawiamy ciasteczka

Góry Izerskie

Góry Izerskie na wyciągnięcie ręki

Góry Izerskie -  na narty, na rower, na pieszo, na koniu

« strona główna

Atrakcje

Bezpiecznie

Bliżej gór

Na śniegu

Na wózku

Rowerem

Wędrówki

Wieże widokowe

Zdrowie & SPA

 

start  » Atrakcje  » Guślarz (569 m n.p.m.)

Warto wiedzieć

175_421.jpg

2012-03-15

Artystyczna Galeria Izerska

Od niej warto rozpocząć izerską wędrówkę. Ocalona od ruiny, w nowoczesny sposób prezentuje izerską mozaikę kulturową w zabytkowym wnętrzu

 

Aktualizacja: 2012-03-05

Guślarz (569 m n.p.m.)

Guślarz, po czesku Výhledy, a po niemiecku Gickelsberg - góra leżąca na zachodnim krańcu Gór Izerskich. Można powiedzieć, że właśnie od Guślarza się one zaczynają

Podróże uszlachetniają duszę i usuwają uprzedzenia.
Reisen veredelt der Geist und räumt mit Vorurteilen auf.
Oskar Wilde (1854-1900)

Guślarz / Gickelsberg / Výhledy, 569 m n.p.m. (fot. A. Lipin)

Obecna polska nazwa Guślarz jest już czwartą z kolei. Dawniej nosił czeską nazwę Kohouti Vrch, zaś dziś Výhledy (pol. wyglądać, widok), po niemiecku nazywał się Gickelsberg, pisany czasami mylnie jako Gückelsberg.
Niemiecki Gickel - dawniej Hahn - to po polsku kogut. Czeska nazwa Kohouti Vrch znaczy dokładanie to samo co po niemiecku - Kogucia Góra. Może ma rację F.L. Engelmann pisząc w swej kronice o dziejach Reichenau (dziś Bogatyni), że góra była kiedyś miejscem pogańskich obrzędów. Kogut w wielu kulturach uważany był za symbol Słońca i sił witalnych, symbol urodzaju - miał zapewnić zdrowie i pomyślność.
Na wielu starszych mapach turystycznych pojawia się nazwa Goślarz - jest to powielany błąd wynikający z tego, iż pierwsze polskie zapisy tej nazwy zawierały "ó".

Szczyt Guślarza znajduje się na terytorium Republiki Czeskiej. Granica z Rzeczpospolitą Polską przebiega na wysokości ok 530 m n.p.m. po północnej stronie góry. Na wschód od Guślarza wznosi Graniczny Wierch / Lysý Vrch (Kahleberg, 643 m n. p. m.), a w południowo-wschodniej części Vítkovský Kopec (503 m n. p. m.), u którego stóp mieści się skansen Curia Vitkov we wsi Horní Vítkov. Wraz z innymi niskimi górami: Spálený vrch (581), Kamieništé (608) i Kanči vrchem(680), tworzą najdalej wysunięty na zachód masyw Gór Izerskich - to Albrechtická vrchovina.
Północna część Guślarza leżąca na terytorium Polski zbudowana jest z granitu, w części południowej, na szczycie, znajduje się skała z bazaltowymi kolumnami.

Inspirowany panoramą Guślarza i leżącą u jego stóp Jasną Górą obraz Helmuta Kerna ur. w Lichtenberg

Już wieki temu, góra leżąca na granicy Czech i Górnych Łużyc stała się popularnym miejscem turystycznym. Rozciągał się stąd bowiem wspaniały widok na Dolinę Nysy i Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie (Žitavská pánev), w którym leży Liberec.

W dniu 17 września 1774 r. podczas podróży po północnych Czechach, austriacki cesarz Józef II wjechał konno na szczyt Guślarza. Ponoć szukał odpowiedniego miejsca do budowy umocnień blisko granicy z Prusami.

Na wierzchołku, w pobliżu bazaltowej skały, stał wybudowany w 1850 r. drewniany szałas. Mieszkał w nim samotnie lalkarz Eduard Köhler. Wiele lat podróżował po Austrii i Niemczech ze skrzynią pełną lalek. Wrócił po latach w swoje rodzinne strony, ale stronił od ludzi. Tylko dzieciom czasami pokazywał spektakle lalkarskie. Niekiedy chodził do gospody we wiosce i opowiadał miejscowym o swoich doświadczeniach z innych krajów.
23 czerwca 1866 Prusacy przekroczyli austriacką granicę - obok chaty Köhlera wisiała austriacka flaga. Pruscy żołnierze twierdzili, że przy jej pomocy przekazywał sygnały dla austriackiej armii. Oskarżyli Köhlera o szpiegostwo. Niewinny lalkarz został zastrzelony, a jego chata spalona.

Restauracja na Gickelsberg jak widać musiała cieszyć się znaczną popularnością (arch. M. Marciniak)

W 1872 r. piekarz K. J. Wildner z Lichtenberg (Jasnej Góry) postawił na szczycie Guślarza drewnianą chatę, w której sprzedawał turystom swoje wyroby: chleb, bułki, a także mleko i masło.
Górski lokal przejął Mildner, zięć Wildnera. Po jego śmieci żona sprzedała restaurację w roku 1893 Franzowi Thum z Horneho Vítkova. Nowy właściciel dobudował werandę, na której goście chętnie siadali by podziwiać wspaniały widok na północno-zachodnią część Górnych Łużyc. Dwie dorosłe córki gospodarza umilały gościom pobyt śpiewem i grą na fortepianie.
W restauracji nie było energii elektrycznej, wnętrze oświetlano lampami naftowymi, a potem gazowymi, zaś wodę noszono codziennie ze studni. Mijały lata, zmieniali się właściciele.
Franz Thum po zaledwie czterech latach prowadzenia restauracji, zginął od uderzenia pioruna. Właścicielami wówczas stali się Anton Rösler i jego żona Julie. Byli pierwszymi gospodarzami, którzy przyjmowali na Gickelsbergu gości w okresie zimowym.

Z czasem wzrosło zainteresowanie górą i stojącą na jej szczycie restauracją. Stała się miejscem wycieczek kuracjuszy pobliskiego kurortu Bad Opelsdorf (Opolno-Zdrój), a także mieszkańców Reichenau i okolicznych miejscowości. Dawniej ze szczytu roztaczał się wspaniały widok na Góry Żytawskie od Lausche (pol. Łuż) po Ještěd na Libercem. Podczas wędrówek w lasach na zboczach góry zbierano grzyby.
Do dzisiaj, niektórzy niemieccy mieszkańcy tych okolic z sentymentem opowiadają o niedzielnych wycieczkach z rodzicami. Wspominają smakołyki: wędzoną kiełbasę, ser, chleb z masłem i oranżadę. Rodzice mogli na górze skosztować kawę, wypić piwo lub wino.

"Chata górska na Gickelsberg" na pocztówce z 1907 r. (arch. M. Marciniak)

Do I wojny światowej szczyt góry z restauracją znajdował się na terytorium saksońskich Górnych Łużyc. Granica austriacko-saska przebiegała kilka metrów za szczytową skałą. Okolice dzisiejszej Bogatyni, Markocic, Jasnej Góry i Opolna-Zdroju stały się w tamtych czasach rajem dla szmuglerów. Na szczycie Gickelsbergu, często dochodziło do spotkań przemytników i celników. Niejednokrotnie były to spotkania krwawe.
Celnicy próbowali przechytrzyć przemytników, zaś oni starali się oszukać strażników.
Właściciele gospody korzystali na takiej sytuacji - tytoniu i alkoholu nigdy im nie brakowało, goście byli zadowoleni, celnicy mieli dobry punkt obserwacji.
Przemycano przede wszystkim tytoń, mąkę i tzw. "czeskie kiełbaski wędzone". Ponoć niektórzy okoliczni rolnicy przewozili furmankami ukrytą pod stertą gnoju... sól.

Traktat wersalski z 28 czerwca 1919 roku ustalił nowe granice między państwami w Europie. Powstała Republika Czechosłowacka. Góra znalazła się na jej terytorium. Słupy graniczne kiedyś czechosłowacko-niemieckiej granicy stoją nadal wzdłuż dzisiejszej polsko-czeskiej.

W 1938 roku Sudetenland (Kraj Sudecki), a więc północna górska część Czechosłowacji, został włączony do Rzeszy Niemieckiej. Granica przestała istnieć, a więc i szmuglerzy zniknęli.

Po II wojnie światowej dawna granica czechosłowacko-niemiecka stała się czechosłowacko-polską. Słupki graniczne z wykutą literą D po północnej stronie, pomalowano na biały kolor zaś sam znak łatwo przerobiono na P dostawiając "nóżkę". W ostatnich latach przeszły kolejny lifting - na stronie południowej wyraźnie CZ zastąpiło dawne CS, a po stronie polskiej jest nowa namalowana litera P. Jednak są to wciąż te same, niemal 100-letnie kamienne słupki.
Restauracja "spaliła się" w roku 1948, podobnie jak "rozwaliły się" murowane domy w Jasnej Górze leżące wzdłuż drogi prowadzącej na szczyt. "Pomogły" im polskie i czeskie wojska ochrony pogranicza.

Wieńcząca Guślarz niewielka grupa skalna zbudowana z bazaltu jest naturalnym punktem widokowym (fot. M. Marciniak)

Obecnie na górze rosną brzozy i świerki. By zobaczyć więcej - panoramę przy dobrej pogodzie rozciągająca się na wiele, wiele kilometrów - trzeba wdrapać się na bazaltową skałę. W jej pobliżu dzięki staraniom Klubu Czeskich Turystów z Chrastavy i Lokalnego Komitetu Mieszkańców wsi Horný Vítkov od kwietnia 2008 roku znów stoi stary granitowy słup.

Stanął w ramach królewskiej Saksońskiej Sieci Triangulacyjnej, utworzonej w latach 1862-90. Przeprowadzone badania naukowe i geodezyjne posłużyły do utworzenia sieci trygonometrycznych. Te zaś potrzebne były do ustalenia stałych punktów odniesienia w pomiarach królestwa. Cała sieć triangulacyjna liczy 158 stacji. Jeden z takich punktów triangulacyjnych postawiono w roku 1864 na górze Gickelsberg czyli Guślarzu.

Odnowiony słup triangulacyjny jest pamiątką, świadczącą iż Guślarz dawniej odgrywał ważną rolę nie tylko dla turystów (fot. M. Marciniak)

Obok odnowionego słupa triangulacyjnego ustawiono tablicę informującą w czterech językach (czeskim, niemieckim, polskim i angielskim) o tym, że ten Granitowy słup oznacza punkt triangulacyjny królewskiej saskiej sieci triangulacyjnej z roku 1864. Po roku 1945 zniszczony wraz z restauracją, która stała na szczycie góry. W roku 2003 znaleziony i ponownie ustawiony na pierwotnym miejscu. Został wciągnięty do ewidencji Urzędu Katastralnego w Libercu. Będzie służył jako punkt orientacyjny przy tworzeniu szczegółowych map.

Kameny Vrch i Guślarz widziany od zachodu (fot. A. Lipin)Restauracja na Gickelsberg (arch. A. Lipin)Stara widokówka z Guślarzem i Horni Vitkovem od czeskiej czeskiej strony (arch. A. Lipin)Stara widokówka z Guślarza przedstawiająca bazaltową skałkę, słup triangulacyjny, restaurację, witrak z górą w tle oraz panoramy na Góry Żytawskie oraz Jasną Górę, Bogatynię i Landeskrone nad GoerlitzPOZDROWIENIA Z GICKELSBERG (arch. A. Lipin)Gickelsberg i wiatrak opodal góry (arch. A. Lipin)Restauracja i słup triangulacyjny na starej pocztówce widziany od zachodu (arch. A. Lipin)Guślarz na przedwiośniu w 1996 r. od strony zachodniej (fot. A. Lipin)

Polska 21 grudnia 2007 przystąpiła do porozumienia z Schengen, które znosi kontrolę osób przekraczających granice między państwami członkowskimi układu. Zgodnie z jego postanowieniami "turyści mogą też przekraczać granicę w lesie".
Na górę Výhledy / Guślarz weszłam po raz pierwszy wiosną 2008 roku. Towarzyszył mi pies Rex, niemiecki owczarek urodzony w okolicach Jeleniej Góry. We wrześniu 2008 zorganizowałam wycieczkę dla 25-osobowej grupy Niemców. Po przeszło 60. latach dawni mieszkańcy Reichenau i okolic stanęli na szczycie, który pamiętali z czasów dzieciństwa.
Jakież było ich rozczarowanie! Nie mogli odpocząć w restauracji, rosłe drzewa zasłoniły piękną dawniej panoramę, a oni sami stali się starsi i schorowani. Dla większości z nich była to ostatnia podróż do miejsc znanych z rodzinnych wędrówek...

Niestety po restauracji pozostały tylko resztki schodów i kilka drzew zdobiących dawniej wejście (fot. M. Marciniak)

Ze strony polskiej na Guślarz możemy wejść z leżącej na jego północnym zboczu polskiej wsi Jasna Góra. Kierujemy się główną drogą biegnącą przez przez wieś, aż do krawędzi lasu. Po prawej stronie stoi pomnik poświęcony niemieckim mieszkańcom Lichtenberg poległym w I wojnie światowej. W tym miejscu skręcając w prawo, przechodzimy przez leśną ścieżkę, a następnie idziemy dalej prawą stroną na przełaj przez zbocze i łąkę, z której roztacza się wspaniały widok na Góry Żytawskie. Po lewej stronie wchodzimy na ścieżkę, która zaprowadzi nas na szczyt Guślarza.

Pod Guślarz możemy także dojść od strony czeskiej. Szlakiem zielonym biegnącym spod Lyseho Vrchu. Szlak nie wiedzie przez wierzchołek lecz zboczywszy z niego we wsi Horní Vítkov łatwo dojdziemy do szczytu.

Maria A. Marciniak

Guślarz na czeskiej mapie turystycznej (źródło: Mapy.cz)

Tagi:  ·atrakcje turystyczne ·punkt widokowy ·szlaki turystyczne

Zobacz także

Vysoký, Hohenwald (642 m n.p.m.)

drukuj

Sam zobacz

2011-01-10

Izerska Łąka (Große Iserwiese) »

10_40.jpg

Prehistoryczna równina, wyniesiona przez ruchy tektoniczne na wys. 840-880 m n.p.m., utworzyła rozległą i urokliwą śródgórską łąkę. Tak powstał jeden z najpiękniejszych i najciekawszych zakątków Gór Izerskich

 

realizacja: www.lipin.art.plLipin

 « start | ↑ góra | « cofnij

www.izerska.pl